Εφιάλτης στο δρόμο των μουσείων

Πόσο δίκιο είχαν οι αγαπημένοι μου δάσκαλοι! Οι προδιαγραφές και η στοχοθεσία ΠΡΕΠΕΙ να ορίζονται εγγράφως από τα πρώτα στάδια. Ακόμη και αν έχεις αναλάβει ένα project από τη μέση, δε βλάπτει καθόλου - αντίθετα οφελεί τα μέγιστα - να καθορίσεις εγγραφώς τα δεδομένα σου και τους στόχους σου. Και παρότι κάποιοι από εμάς έχουν τη δυνατότητα να συνεργάζονται με φορείς που ξέρουν τι θέλουν, πώς να το αποκτήσουν και κυρίως, έχουν διαμορφώσει έναν κώδικα επικοινωνίας με αυτήν την κατά τα άλλα "άχρηστη" φάρα των μουσειολόγων, υπάρχουν και άλλοι δύσμοιροι, όπως λόγου χάρη η αφεντιά μου, που βρίσκονται να συνεργάζονται με ανθρώπους που δεν ξέρουν τι να τους κάνουν.

Θα μπορούσα να γράφω για μέρες για τα παθήματα ενός φτωχού πλην τίμιου μουσειολόγου στη χώρα του ΦΤΟΥ ΚΙ ΑΠ' ΤΗΝ ΑΡΧΗ, αλλά δε νομίζω ότι συντρέχει λόγος. Αντίθετα, είναι σκόπιμο για μένα - και ελπίζω και γενικότερα (το διαβάζει άραγε κανείς;) να καταγράφω τα παθήματα - μαθήματα αυτής της διαδικασίας.

Και λοιπόν, ακόμη και αν έχεις συζητήσει εξαντλητικά το τι θέλουν να πετύχουν με το νέο μουσείο - έκθεση - δράση, αν δεν το δουν και γραμμένο μη θεωρήσεις τίποτε δεδομένο! Λέμε ότι δε μας ενδιαφέρει ο τουρισμός (γιατί είναι δεδομένος) αλλά ΓΡΑΦΟΥΜΕ ότι μας αφορά και μάλιστα κυρίαρχα! Φταίω εγώ που μπερδεύομαι; Και κάθε φορά, φτου κι απ' την αρχή, να αναρωτιέσαι αν είσαι ελέφαντας! Τι περίεργη δουλειά αυτή η ΜΟΥΣΙΚΟΛΟΓΙΑ!!!

Τελικά ποιος φταίει;

Το να παρακολουθείς το αποτέλεσμα της δουλειάς σου στην πράξη είναι δύσκολο και συχνά απογοητευτικό. Τις τελευταίες μέρες έχω την ευκαιρία να παρακολουθώ τα σχολεία που έρχονται στο μουσείο για να παρακολουθήσουν τα εκπαιδευτικά προγράμματα των εκθέσεων που στήσαμε. Σχολεία που έρχονται από διαφορετικά μέρη, με μαθητές από διαφορετικές κουλτούρες, με δασκάλους με διαφορετικές προτεραιότητες. Και αναρωτιέμαι, υπάρχει τελικά χώρος για όλους σε ένα μουσείο;

Αν ένας μουσειολόγος στήνει μια έκθεση θεωρώντας ότι έχει ένα περιορισμένο κοινό- στόχο, τη μαθητική κοινότητα, ακόμη και αν συνεργαζόμενος με μουσειοπαιδαγωγούς καταφέρει να καλύψει τις ανάγκες και τους στόχους κάθε ηλικιακής ομάδας, πώς μπορεί να είναι σίγουρος ότι το αποτέλεσμα της δουλειάς του θα είναι επαρκές; Ακόμη χειρότερα, πώς θα είναι σίγουρος ότι η επίσκεψη δε θα είναι αποτρεπτική στο μέλλον για τα παιδιά;

Εντάξει, υπάρχει εκτενής βιβλιογραφία που μπορεί να καλύψει ποικίλες ανάγκες. Αλλά πώς μπορείς να αποτρέψεις ζητήματα που εγείρονται από την έλλειψη πληροφορίας σχετικά με την κοινωνία στην οποία απευθύνεσαι;

Εξηγούμαι: ποια είναι η σύνθεση της ελληνικής σχολικής τάξης πια; Πώς μπορείς να διαχειριστείς με ασφάλεια ζητήματα εθνικής ταυτότητας;

Από την άλλη, πόσες ομοιότητες παρατηρούνται μεταξύ σχολείων αστικών κέντρων και σχολείων της επαρχίας; Και αν αυτό ακούγεται αντιδραστικό και σχεδόν ρατσιστικό, διορθώνω: πόσες ομοιότητες έχει μια τάξη που πηγαίνει για πρώτη φορά σε ένα μουσείο με μια τάξη που το έχει ξανακάνει; Ποιος θα τους μάθει τα απαραίτητα;

Τέλος, πώς είμαστε σίγουροι ότι οι δάσκαλοι θα ευαισθητοποιηθούν και θα κατανοήσουν ότι η επίσκεψη σε ένα μουσείο απαιτεί και τη δική τους συμμετοχή;

Τελικά, είναι όλα αυτά δικά μας προβλήματα;

Τι είναι το Antimuseum?

Ψάχνοντας στο internet να βρω τον/ τους ορισμούς του antimuseum, συνειδητοποίησα ότι υπάρχουν αρκετά πράγματα που μπορεί να αποκαλέσει κανείς έτσι. Βρήκα μια αρνητική κριτική για ένα μουσείο, το οποίο, λόγω της κακής εκθεσιακής του ποιότητας, κρίθηκε αντιμουσείο. Βρήκα έναν ιδιόμορφο καθηγητή που συνδέει την πολιτική, την κοινωνιολογία, τα μουσεία και το flamenco (και μάλιστα τα διδάσκει!), ο οποίος ορίζει το antimuseum με τρόπο που παραπέμπει σε εικονικό μουσείο (virtual museum). Τέλος, βρήκα ένα απόσπασμα - δυστυχώς μόνο- του Lowenthal, το οποίο νομίζω ότι αξίζει να παραθέσω:

"Above all, pioneer museums are emphatically unlike traditional museums on their techniques, successes and weaknesses. They are virtually antimuseum museums, museums for people who do not like museums and mostly avoid them. They are not repositories of high culture, they are not temples of hushed reverences, they are not places where children have to be kept in order, where things must not be touched, where custodians’ main role seems to be protecting precious masterpieces – in fact, pioneer museums do not have masterpieces. If these stereotypes are a trifle outdates, they are still widely held to be true of museums generally."

Lowenthal, D., Pioneer Museums, in Leon, W., Rosenzweig, R., (eds), History Museums in the United States: A Critical Assessment, University of Illinois Press, p. 116.

Και η έρευνα συνεχίζεται για τον Antoine- Chrysostome Quatremere de Quincy και την κριτική του στα μουσεία, ήδη από το 1800!
Αυτά προς το παρόν...